Trufle psylocybinowe (sklerocja) — czym są i jak powstają
Trufle psylocybinowe to potoczna nazwa sklerocjów — zbitych, twardych skupisk grzybni, które niektóre gatunki z rodzaju Psilocybe wytwarzają pod powierzchnią podłoża. Z truflami kulinarnymi nie łączy ich nic poza wyglądem i sposobem wzrostu. Nie są też owocnikami, czyli tym, co potocznie nazywa się grzybem. Poniżej wyjaśniamy, czym są naprawdę, skąd wzięła się ich druga nazwa — „kamień filozoficzny” — i jak wygląda ich status prawny w Polsce.
Czym jest sklerocjum
Sklerocjum to organ przetrwalnikowy. Grzybnia, czyli sieć cienkich strzępek rosnących w podłożu, w pewnych warunkach zaczyna zagęszczać się w jednym miejscu i odkładać tam substancje zapasowe. Powstaje z tego zbita bulwa o twardej warstwie zewnętrznej, która chroni wnętrze przed wysychaniem.
Po co grzybowi taka struktura? To magazyn na złe czasy. Kiedy warunki stają się niesprzyjające — nadchodzi susza, pożar trawi ściółkę, podłoże wyjaławia się — nadziemna część grzyba ginie, ale sklerocjum przetrwa pod ziemią. Gdy wilgoć wraca, zgromadzone zapasy pozwalają grzybni odbudować się szybciej, niż zrobiłaby to od zera.
Ta sama strategia występuje u wielu gatunków niezwiązanych z Psilocybe — sklerocja tworzy choćby buławinka czerwona, pasożyt zbóż znany z historii zatruć sporyszem. To rozwiązanie ewolucyjne powtarzające się w różnych grupach grzybów, a nie ciekawostka jednego rodzaju.
Sklerocjum a owocnik — dlaczego to nie to samo
Różnica jest zasadnicza i warto ją rozumieć, bo bywa źródłem nieporozumień także w tekstach prawnych.
Owocnik to organ rozrodczy. Wyrasta ponad podłoże, ma kapelusz z blaszkami i jego jedynym zadaniem biologicznym jest wytworzenie i rozsianie zarodników. To, co w języku potocznym nazywamy grzybem, jest właśnie owocnikiem.
Sklerocjum nie pełni żadnej funkcji rozrodczej. Nie wytwarza zarodników, nie ma kapelusza ani blaszek, nie wyrasta ponad podłoże. To wyłącznie zbita forma przetrwalna tej samej grzybni.
Mówiąc krótko: owocnik służy do rozmnażania, sklerocjum do przetrwania. Obie struktury wytwarza ten sam organizm, ale pełnią przeciwne role.
Trufle psylocybinowe a trufle kulinarne
Zbieżność nazw jest myląca i wynika wyłącznie z podobieństwa wyglądu oraz z tego, że jedne i drugie rosną pod ziemią.
Trufle kulinarne — te, za które płaci się w restauracjach — należą do rodzaju Tuber i są owocnikami grzybów workowych. Wytwarzają zarodniki, żyją w symbiozie z korzeniami drzew i wydzielają związki zapachowe, dzięki którym tresowane psy potrafią je znaleźć.
Sklerocja nazywane truflami psylocybinowymi nie są owocnikami, nie wytwarzają zarodników i należą do zupełnie innej grupy systematycznej. Wspólna jest tylko potoczna nazwa i to, że jedne i drugie wykopuje się z podłoża.
Skąd wzięła się nazwa „kamień filozoficzny”
Ta nazwa ma konkretnego autora i datę. 3 września 1977 roku, podczas II Międzynarodowego Kongresu Mykologicznego w Tampie na Florydzie, mykolodzy Steven Pollock i Gary Lincoff znaleźli pojedynczy, nierozpoznany okaz grzyba. Opisali go jako nowy gatunek — Psilocybe tampanensis.
Pollock sklonował znaleziony okaz i wyprowadził z niego czystą kulturę. Co istotne, gatunku tego praktycznie nie odnajdywano później w naturze — wszystkie linie hodowlane obecne dziś w obrocie badawczym wywodzą się z tamtego jednego grzyba. To rzadki przypadek gatunku znanego nauce niemal wyłącznie z kultur laboratoryjnych.
To właśnie Pollock nadał sklerocjom tego gatunku przydomek „philosopher’s stone” — kamień filozoficzny. Nazwa przyjęła się i do dziś funkcjonuje w obiegu jako synonim trufli psylocybinowych, szczególnie w odniesieniu do tampanensis.
Które gatunki tworzą sklerocja
Zdolność do tworzenia sklerocjów ma niewiele gatunków z rodzaju Psilocybe. Najlepiej opisane w literaturze są Psilocybe tampanensis oraz Psilocybe mexicana. Większość znanych gatunków — w tym najpowszechniejszy Psilocybe cubensis — sklerocjów nie wytwarza wcale albo robi to w stopniu pomijalnym.
Obok nazw gatunkowych w obiegu funkcjonują nazwy handlowe linii hodowlanych, takie jak Hollandia czy Utopia. Nie są to odrębne gatunki opisane w literaturze, lecz etykiety konkretnego materiału. Warto o tym pamiętać przy porównaniach: ta sama nazwa u różnych dostawców może oznaczać materiał o innej historii.
Dlaczego nie podajemy ilości ani sposobów przyjmowania
To najczęstsze pytanie o sklerocja, więc odpowiadamy wprost: nie podajemy ilości do spożycia ani sposobów przyjmowania. Nie jest to kwestia ostrożności redakcyjnej, tylko dwóch konkretnych powodów.
Po pierwsze, zawartość substancji czynnych w sklerocjach jest zmienna i słabo opisana. Różni się między gatunkami, liniami hodowlanymi, a nawet pojedynczymi partiami z tej samej hodowli. Jakakolwiek liczba podana ogólnie byłaby zmyśleniem precyzji, której w danych nie ma.
Po drugie, w badaniach klinicznych nie używa się ani sklerocjów, ani suszonych owocników. Stosuje się syntetyczną psylocybinę o potwierdzonej czystości, podawaną w miligramach, w warunkach kontrolowanych. Przenoszenie liczb z takich badań na materiał roślinny o nieznanym składzie nie ma podstaw. Wyniki tych badań referujemy w tekstach o mikrodawkowaniu psylocybiny.
Stan prawny w Polsce
Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami psychotropowymi grupy I-P. Oznacza to, że materiał je zawierający — niezależnie od tego, czy ma postać owocników, czy sklerocjów — podlega tym samym przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Posiadanie jest przestępstwem.
Potoczne przekonanie, że „trufle to co innego niż grzyby, więc są legalne”, bierze się z przeniesienia sytuacji holenderskiej na polski grunt. W Holandii sklerocja faktycznie zostały wyłączone z zakazu z 2007 roku, który objął owocniki — ale było to rozstrzygnięcie tamtejszego prawodawcy, oparte na tamtejszej konstrukcji przepisów. Polskie prawo takiego rozróżnienia nie zna.
Podobny mechanizm — to, że prawo traktuje różne części tego samego organizmu odmiennie — opisujemy w tekście o tym, dlaczego zarodniki są legalne, a owocniki nie.
Co znajdziesz w naszej ofercie
W naszym katalogu znajdziesz growkity truflowe — zestawy zawierające grzybnię gatunków tworzących sklerocja, przygotowaną w warunkach sterylnych w technologii Full Auto. Są to Tampanensis, Hollandia i Utopia. Obecnie przygotowujemy nową partię — zestawy są chwilowo niedostępne.
Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji, a doprowadzenie jej do wytworzenia sklerocjów jest w Polsce zakazane. Zestawy przeznaczone są wyłącznie do legalnych obserwacji mikroskopowych i badań mykologicznych. Nie sprzedajemy ani nie oferujemy gotowych sklerocjów.
Poza zestawami truflowymi w ofercie znajdziesz też klasyczne growkity z grzybnią Psilocybe cubensis oraz płynne kultury.
Najczęstsze pytania
Czy trufle psylocybinowe to grzyby?
Nie w potocznym znaczeniu tego słowa. To sklerocja — przetrwalnikowe formy grzybni, nie owocniki. Wytwarza je ten sam organizm, ale pełnią inną funkcję: magazynują substancje zapasowe, zamiast rozsiewać zarodniki.
Czym różnią się od trufli kulinarnych?
Wszystkim poza wyglądem. Trufle kulinarne to owocniki grzybów z rodzaju Tuber, wytwarzające zarodniki i żyjące w symbiozie z drzewami. Sklerocja należą do innej grupy systematycznej i owocnikami nie są.
Czy trufle psylocybinowe są legalne w Polsce?
Nie. Psylocybina i psylocyna należą w Polsce do substancji psychotropowych grupy I-P, a przepisy nie rozróżniają postaci materiału. Holenderskie wyłączenie sklerocjów spod zakazu jest rozstrzygnięciem tamtejszego prawodawcy i nie przenosi się na polski grunt.
Dlaczego nazywa się je kamieniem filozoficznym?
Określenie ukuł Steven Pollock, współodkrywca Psilocybe tampanensis w 1977 roku. Nazwa przyjęła się w obiegu i funkcjonuje do dziś, szczególnie w odniesieniu do sklerocjów tego gatunku.
Czy każdy gatunek Psilocybe tworzy sklerocja?
Nie. Robi to niewiele gatunków — najlepiej opisane są Psilocybe tampanensis i Psilocybe mexicana. Najpowszechniejszy Psilocybe cubensis sklerocjów praktycznie nie wytwarza.
Źródła
- Guzmán G., Pollock S.H. — opis Psilocybe tampanensis jako nowego gatunku (1978), Mycotaxon
- Wikipedia — Psilocybe tampanensis (historia odkrycia i pochodzenie kultur hodowlanych)
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii — wykaz substancji psychotropowych grupy I-P
Artykuł ma charakter informacyjny. Nie zachęcamy do łamania prawa ani nie udzielamy porad dotyczących przyjmowania substancji kontrolowanych. Treść przeznaczona dla osób pełnoletnich.
Dodaj komentarz