Psylocyna – czym jest i jak działa?

18 grudnia, 2023 · Grzyby psylocybinowe · 10 min czytania

Grzyby halucynogenne, od wieków obecne w różnych kulturach i tradycjach, do dziś budzą zainteresowanie zarówno w kontekście ich zastosowań rytualnych, jak i potencjalnych właściwości terapeutycznych. Te niezwykłe organizmy, często określane mianem „magicznych grzybów„, stały się przedmiotem intensywnych badań naukowych, szczególnie ze względu na ich wyjątkowe składniki aktywne – psylocynę i psylocybinę.

Psylocyna, będąca głównym tematem niniejszego artykułu, to związek chemiczny, który odpowiada za wyjątkowe efekty psychoaktywne wywoływane przez te grzyby. Znana ze swojej zdolności do wpływania na percepcję, świadomość i emocje, psylocyna odgrywa kluczową rolę w działaniu grzybów halucynogennych. W tym artykule przyjrzymy się bliżej tej fascynującej substancji, badając jej właściwości, mechanizm działania oraz potencjalne zastosowania, zarówno w kontekście medycznym, jak i w szerszym społecznym dyskursie dotyczącym substancji psychoaktywnych.

Czym jest Psylocyna?

Psylocyna (4-hydroksy-N,N-dimetylotryptamina) to organiczny związek chemiczny z rodziny tryptamin, blisko spokrewniony strukturalnie z serotoniną, neuroprzekaźnikiem istotnym dla regulacji nastroju, snu i percepcji. Wyróżnia się swoją strukturą molekularną, która pozwala jej na interakcję z receptorami serotoniny w mózgu, wywołując efekty psychoaktywne. Charakteryzuje się również szybkim działaniem i krótkim czasem półtrwania w organizmie.

Psylocyna została po raz pierwszy zsyntetyzowana i zidentyfikowana w połowie XX wieku przez szwajcarskiego chemika Alberta Hofmanna, znanego również z syntetyzowania LSD. Początkowo badania nad psylocyną i jej pochodną, psylocybiną, koncentrowały się na ich potencjalnym zastosowaniu w psychoterapii i badaniach nad świadomością. Jednak w latach 60. i 70. regulacje prawne znacznie ograniczyły możliwość badań nad tymi substancjami. Ostatnie dekady przynoszą odnowienie zainteresowania naukowego psylocyną, głównie ze względu na jej potencjalne zastosowania terapeutyczne.

Psylocyna i psylocybina są ściśle powiązane, obie występują naturalnie w tzw. „magicznych grzybach”. Główną różnicą jest to, że psylocyna jest substancją psychoaktywną, podczas gdy psylocybina jest jej nieaktywnym prekursorem, który dopiero w naszym organizmie przekształca się w psylocynę. Psylocybina jest związkiem trwalszym i często stosuje się ją w badaniach klinicznych. Psylocyna, będąc bezpośrednio aktywną substancją, szybciej oddziałuje na mózg po spożyciu, co ma znaczenie w kontekście jej efektów psychoaktywnych i terapeutycznych.

Jak Działa Psylocyna?

Psylocyna wywiera swój wpływ na mózg głównie przez interakcję z receptorami serotoniny, szczególnie z receptorem 5-HT2A. Serotonina, często określana jako „neuroprzekaźnik szczęścia”, odgrywa kluczową rolę w regulacji nastroju, apetytu i snu. Kiedy psylocyna wiąże się z tymi receptorami, powoduje zmiany w przetwarzaniu informacji w mózgu, co skutkuje zmianami w percepcji, myśleniu i nastroju. Efekty te mogą obejmować wizualne i słuchowe halucynacje, głębokie przeżycia emocjonalne oraz zmiany w poczuciu czasu i przestrzeni.

Psylocyna ma działanie podobne do innych substancji psychodelicznych, takich jak LSD czy meskalina, choć czas jej działania jest zazwyczaj krótszy niż w przypadku LSD.

Efekty Psychoaktywne

W badaniach z udziałem zdrowych ochotników psylocybina wywoływała — zależnie od dawki — głębokie zmiany nastroju, percepcji, myślenia i doświadczania siebie (Studerus i wsp., 2011). Najczęściej opisuje się zmiany w percepcji wzrokowej i słuchowej oraz w odczuwaniu czasu i przestrzeni.

Emocje w trakcie działania psylocyny mogą być bardzo intensywne — zarówno pozytywne, jak i negatywne. W badaniach klinicznych część uczestników opisywała przeżycia o charakterze mistycznym (m.in. Ross i wsp., 2016). Działanie psylocyny jest przy tym nieprzewidywalne: wytyczne bezpieczeństwa badań nad halucynogenami (Johnson i wsp., 2008) za najbardziej prawdopodobne ryzyko uznają przytłaczający niepokój w trakcie działania substancji, a rzadziej — przedłużające się psychozy.

Zastosowania medyczne

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie potencjalnymi zastosowaniami psylocyny w psychiatrii i psychoterapii. Badania sugerują, że właściwości tej substancji mogą być wykorzystywane w terapii różnych zaburzeń psychicznych. Dzięki zdolności do głębokiej zmiany percepcji, świadomości i emocjonalności, psylocyna może pomóc pacjentom w uzyskaniu nowych perspektyw na swoje problemy, co jest szczególnie cenne w psychoterapii.

Badania nad skutecznością w leczeniu depresji, uzależnień, i PTSD

W szczególności obiecujące wydają się być badania nad wykorzystaniem psylocyny w leczeniu depresji, w tym opornej na leczenie. Wstępne wyniki wskazują na potencjał substancji w indukowaniu trwałych zmian w nastroju i postrzeganiu, co może być kluczowe w przełamywaniu cyklu depresyjnego. Podobnie, badania nad wykorzystaniem psylocybiny w leczeniu uzależnień (np. tytoniu, alkoholu) pokazują obiecujące rezultaty, zwłaszcza w kontekście zmiany zachowań i redukcji pragnień. Ponadto, istnieje rosnące zainteresowanie wykorzystaniem psylocyny w terapii PTSD (zespół stresu pourazowego), gdzie może ona pomagać w przetwarzaniu traumatycznych wspomnień i emocji.

Jednakże, należy podkreślić, że badania te są na wczesnym etapie i wymagają dalszych, szczegółowych analiz. Ważne jest także, aby terapia z wykorzystaniem psylocyny była prowadzona pod ścisłym nadzorem medycznym, ze względu na potencjalne ryzyka związane z używaniem substancji psychoaktywnych.

Aspekty prawne i kontrowersje

Status prawny psylocyny znacznie różni się w zależności od kraju. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, psylocyna wraz z psylocybiną jest substancją kontrolowaną, co oznacza, że jej posiadanie, produkcja, sprzedaż czy udzielanie są nielegalne i mogą podlegać karom prawnym. Ta klasyfikacja jest zgodna z konwencjami międzynarodowymi, takimi jak Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 roku. W innych krajach, takich jak Holandia, status prawny jest bardziej złożony: sprzedaż tzw. „trufli” (sklerocjów) nie jest tam zakazana, choć analizy chemiczne wykazują w nich psylocybinę (Pellegrini i wsp., 2013), a grzyby zawierające tę samą substancję są zakazane. Przywiezienie sklerocjów z Holandii do Polski jest przestępstwem — ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nazywa to wewnątrzwspólnotowym nabyciem (art. 55 ust. 1).

Wokół statusu prawnego psylocyny toczy się szeroka dyskusja, szczególnie w świetle rosnących dowodów na jej potencjalne korzyści terapeutyczne. Argumenty za dekryminalizacją lub legalizacją często opierają się na twierdzeniach, że regulacje te mogą ograniczać badania naukowe nad potencjalnymi zastosowaniami medycznymi oraz sprawiedliwy dostęp do terapii. Ponadto, zwolennicy zmiany przepisów często wskazują na to, że surowe restrykcje nie zawsze skutecznie odstraszają od użycia, a mogą prowadzić do niepotrzebnych konsekwencji prawnych dla użytkowników. Z drugiej strony, przeciwnicy liberalizacji obawiają się potencjalnych ryzyk zdrowotnych i społecznych związanych z łatwiejszym dostępem do substancji psychoaktywnych.

Dyskusja ta jest dynamiczna i ciągle ewoluuje wraz z postępami w badaniach naukowych oraz zmieniającymi się społecznymi i politycznymi postawami wobec substancji psychoaktywnych.

Ryzyka i bezpieczeństwo

Chociaż psylocyna jest substancją znaną z wywoływania głębokich doświadczeń psychoaktywnych, wiąże się z nią także szereg potencjalnych ryzyk zdrowotnych i psychicznych. Do fizycznych skutków ubocznych zalicza się nudności, zawroty głowy, zwiększone tętno oraz zmiany ciśnienia krwi. Z perspektywy psychicznej, istotnym ryzykiem jest możliwość doświadczenia tzw. „bad tripu”, który może obejmować intensywne lęki, paranoję, a nawet przeżycia psychotyczne, szczególnie przy wyższych dawkach. Ponadto, osoby z historią zaburzeń psychicznych, szczególnie schizofrenii czy zaburzeń afektywnych, mogą doświadczyć pogorszenia swojego stanu po spożyciu psylocyny.

Przeciwwskazania opisywane w badaniach

W tym tekście nie podajemy porad dotyczących stosowania psylocyny: w Polsce jest to substancja kontrolowana, a każda taka wskazówka byłaby instrukcją użycia. Zestawiamy natomiast przeciwwskazania i ryzyka opisywane w piśmiennictwie naukowym:

• Zaburzenia psychotyczne: z badań wyklucza się osoby, u których w wywiadzie osobistym lub rodzinnym występowały zaburzenia psychotyczne lub inne ciężkie zaburzenia psychiczne (Johnson i wsp., 2008).
• Choroba afektywna dwubiegunowa i lit: osoby z chorobą dwubiegunową zwykle wyłączano z badań nad psychodelikami, a w analizie relacji zamieszczanych w internecie niemal połowa opisów łączenia klasycznych psychodelików z litem dotyczyła napadów drgawkowych (Nayak i wsp., Pharmacopsychiatry 2021).
• Leki przeciwdepresyjne: w badaniu Davisa i wsp. (2021) warunkiem udziału było niestosowanie leków przeciwdepresyjnych.
• Łączenie z innymi substancjami: w przeglądzie Gable’a (Addiction, 2004) większość opisanych przypadków ostrego zatrucia śmiertelnego dotyczyła osób, które przyjęły jednocześnie inną substancję, najczęściej alkohol.

W Polsce psylocyna należy do substancji psychotropowych grupy I-P, których wolno używać wyłącznie w celu prowadzenia badań (art. 33 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii), a posiadanie jej poza tymi ramami jest przestępstwem (art. 62).

Wnioski i podsumowanie

Podsumowując, psylocyna jest substancją psychoaktywną, która wywołuje znaczące efekty na percepcję, emocje i świadomość. Jest ona jednym z głównych składników aktywnych występujących w tzw. „magicznych grzybach” i ma bliskie powiązania ze swoim prekursorem, psylocybiną. Jej unikalny mechanizm działania na receptory serotoniny w mózgu stwarza potencjalne możliwości wykorzystania w psychoterapii, zwłaszcza w leczeniu depresji, uzależnień i PTSD.

Jednakże, należy również pamiętać o potencjalnych ryzykach zdrowotnych i psychicznych związanych z jej używaniem, a także o konieczności przestrzegania przepisów prawa dotyczących substancji psychoaktywnych. Aktualny status prawny psylocyny w Polsce i innych krajach, klasyfikujący ją jako substancję kontrolowaną, jest tematem trwających debat i dyskusji, zwłaszcza w kontekście rosnącego zainteresowania jej potencjalnymi zastosowaniami terapeutycznymi.

W przyszłości możemy spodziewać się dalszych badań naukowych, które dostarczą więcej informacji na temat skuteczności i bezpieczeństwa stosowania psylocyny w różnych kontekstach terapeutycznych. Rozwój tych badań może również prowadzić do zmian w obecnej polityce narkotykowej, szczególnie jeśli chodzi o dekryminalizację lub legalizację używania psylocyny w kontrolowanych, medycznych warunkach.

Ostatecznie, ważne jest, aby każda dyskusja na temat psylocyny i innych substancji psychoaktywnych była prowadzona z poszanowaniem dla nauki, zdrowia publicznego i indywidualnego dobrostanu, a także z uwzględnieniem złożoności społecznych i etycznych aspektów tych tematów.

Bibliografia

1. Gambaro V, Roda G, Visconti GL, Arnoldi S, Casagni E, Dell’Acqua L, Farè F, Paladino E, Rusconi C, Arioli S, Mora D. „DNA-based taxonomic identification of basidiospores in hallucinogenic mushrooms cultivated in 'grow-kits’ seized by the police: LC-UV quali-quantitative determination of psilocybin and psilocin.” J Pharm Biomed Anal. 2016 Jun 5;125:427-32.
2. Kolaczynska KE, Liechti ME, Duthaler U. „Development and validation of an LC-MS/MS method for the bioanalysis of psilocybin’s main metabolites, psilocin and 4-hydroxyindole-3-acetic acid, in human plasma.” J Chromatogr B Analyt Technol Biomed Life Sci. 2021 Feb 1;1164:122486.
3. Brown RT, Nicholas CR, Cozzi NV, Gassman MC, Cooper KM, Muller D, Thomas CD, Hetzel SJ, Henriquez KM, Ribaudo AS, Hutson PR. „Pharmacokinetics of Escalating Doses of Oral Psilocybin in Healthy Adults.” Clin Pharmacokinet. 2017 Dec;56(12):1543-1554.
4. MacCallum, Lo, Pistawka, Deol. „Therapeutic use of psilocybin: Practical considerations for dosing and administration.” 2022.
5. Ling S, Ceban F, Lui LMW, Lee Y, … McIntyre RS. „Molecular Mechanisms of Psilocybin and Implications for the Treatment of Depression.” CNS Drugs. 2022 Jan;36(1):17-30.
6. Honyiglo E, Franchi A, Cartiser N, Bottinelli C, Advenier AS, Bévalot F, Fanton L. „Unpredictable Behavior Under the Influence of 'Magic Mushrooms’: A Case Report and Review of the Literature.” J Forensic Sci. 2019 Jul;64(4):1266-1270.
7. Tanahashi S, Yamamura S, Nakagawa M, Motomura E, Okada M. „Effect of psilocin on extracellular dopamine and serotonin levels in the mesoaccumbens and mesocortical pathway in awake rats.” Neuropharmacology. 2012 Feb;62(2):765-74.
8. Dinis-Oliveira RJ. „Metabolism of psilocybin and psilocin: clinical and forensic toxicological relevance.” Drug Metab Rev. 2017 Feb;49(1):84-91.
9. Studerus E, Kometer M, Hasler F, Vollenweider FX. Acute, subacute and long-term subjective effects of psilocybin in healthy humans: a pooled analysis of experimental studies. J Psychopharmacol. 2011;25(11):1434-52. doi:10.1177/0269881110382466.
10. Ross S, Bossis A, Guss J, et al. Rapid and sustained symptom reduction following psilocybin treatment for anxiety and depression in patients with life-threatening cancer: a randomized controlled trial. J Psychopharmacol. 2016;30(12):1165-1180. doi:10.1177/0269881116675512.
11. Johnson M, Richards W, Griffiths R. Human hallucinogen research: guidelines for safety. J Psychopharmacol. 2008;22(6):603-20. doi:10.1177/0269881108093587.
12. Nayak SM, Gukasyan N, Barrett FS, Erowid E, Erowid F, Griffiths RR. Classic Psychedelic Coadministration with Lithium, but Not Lamotrigine, is Associated with Seizures: An Analysis of Online Psychedelic Experience Reports. Pharmacopsychiatry. 2021;54(5):240-245. doi:10.1055/a-1524-2794.
13. Davis AK, Barrett FS, May DG, Cosimano MP, Sepeda ND, Johnson MW, Finan PH, Griffiths RR. Effects of Psilocybin-Assisted Therapy on Major Depressive Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2021;78(5):481-489. doi:10.1001/jamapsychiatry.2020.3285.
14. Gable RS. Comparison of acute lethal toxicity of commonly abused psychoactive substances. Addiction. 2004;99(6):686-96. doi:10.1111/j.1360-0443.2004.00744.x.
15. Pellegrini M, Rotolo MC, Marchei E, Pacifici R, Saggio F, Pichini S. Magic truffles or Philosopher’s stones: a legal way to sell psilocybin? Drug Test Anal. 2013;5(3):182-5. doi:10.1002/dta.1400.