Psylocybina – czym jest, na co pomaga i jak działa?

18 października, 2023 · Grzyby psylocybinowe · 15 min czytania

Kontakt ludzi z grzybami psylocybinowymi ma długą historię — część badaczy uważa nawet, że sięga czasów sprzed ukształtowania się współczesnego człowieka (Rodríguez Arce i Winkelman, 2021). Dziś psylocybina jest przedmiotem badań klinicznych nad leczeniem depresji, lęku i uzależnień.

Aktywne składniki tych grzybów to zestaw alkaloidów indolowych nazywanych psylocybiną i psylocyną. Większość badań prowadzonych obecnie skupia się na psylocybinie, która bardziej obficie występuje w grzybach psylocybinowych. Oto co wiemy do tej pory o tej substancji.

Co to jest psylocybina?

Psylocybina (4-fosforyloksy-N,N-dimetylotryptamina) to jeden z aktywnych składników w „magicznych grzybach„. Chociaż jest to związek, o którym ludzie zwykle dyskutują, sam w sobie nie jest psychodeliczny ani odurzający. Psylocybina szybko przekształca się w psylocynę po przejściu przez wątrobę i to psylocyna jest związkiem odpowiedzialnym za efekty psychodeliczne.

Psylocybina jest „prekursorem”, nieaktywną substancją, która przekształca się w aktywną substancję po spożyciu. Gdy psylocybina przechodzi przez wątrobę, enzymy szybko ją defosforylują, czyli odłączają od niej grupę fosforanową [1]. Gdy to się dzieje, psylocyna (4-HO-DMT) przechodzi przez barierę krew-mózg i łączy się z receptorami serotoniny (5-HT2A, 2B i 2C).

Psylocyna może być bardziej zauważalna, jeśli chodzi o efekty, ale jest niezwykle niestabilna [2]. Szybko się rozkłada i stanowi tylko niewielki procent w wysuszonych magicznych grzybach. Psylocybina jest natomiast związkiem trwalszym i to ona przeważa w owocnikach.

Uszkodzone tkanki grzybów psylocybinowych przybierają niebieskie zabarwienie. W swojej książce „Magiczne Grzyby Świata” Paul Stamets teoretyzuje, że niebieski kolor pochodzi z utleniania psylocyny [3].

Na co pomaga psylocybina? Badania naukowe

Psylocybina jest szeroko badana. Obecnie jest badana pod kątem leczenia depresji, lęku egzystencjalnego, uzależnień, klasterowych bólów głowy i wielu innych schorzeń. Spośród wielu możliwych zastosowań, oto obecnie najbardziej obiecujące obszary badań:

Psylocybina a leczenie depresji lekoopornej

Depresja stanowi poważny problem w nowoczesnym społeczeństwie i tak było już od pewnego czasu – nawet jeśli nie zawsze mieliśmy odpowiednie słowa, by ją opisać. Może Cię zaskoczyć, jak często nie jesteśmy w stanie leczyć tych schorzeń.

Według badań, nawet dwie trzecie wszystkich pacjentów z diagnozą depresji nie odniesie sukcesu w pierwszym leczeniu. Kolejna jedna trzecia nie doświadczy remisji przy użyciu żadnych obecnych metod leczenia depresji [4].

Chociaż dotychczas nie mieliśmy rozwiązania tego problemu, substancje psychodeliczne wykazują znaczący potencjał w pomocy przy depresji. Badanie, które obejmowało dwie sesje z psylocybiną z udziałem 24 uczestników, wykazało, że 17 z nich zgłosiło znaczące zmniejszenie objawów depresji po czterech tygodniach od użycia psylocybiny [5].

Pomimo wcześniejszego niepowodzenia w znalezieniu skutecznego leczenia, 13 uczestników spełniło kryteria remisji depresji. Grupa uczestników była mała, ale ich schorzenia były poważne, co czyni wyniki bardzo obiecującymi.

Psylocybina a lęk egzystencjalny

Lęk egzystencjalny to rodzaj lęku wynikający z myśli i obaw dotyczących sensu i celu życia, śmierci oraz miejsca jednostki w świecie. Jest on powszechny wśród osób, które otrzymały diagnozę terminalną (lub niedawno wyzdrowiały po ciężkiej chorobie lub urazie).

Badanie z 2016 roku, w którym uczestniczyło 29 osób z zagrażających życiu formami nowotworów, wykazało potencjał łagodzenia odczuwanego przez nich lęku egzystencjalnego [6]. Pacjenci otrzymywali zarówno placebo, jak i aktywną dawkę.

Wynikiem były „natychmiastowe, znaczące i trwałe… korzyści kliniczne”, pomimo niewiarygodnych poziomów lęku, jakie pacjenci musieli odczuwać. Lęk egzystencjalny i strach przed samą śmiercią były punktem wyjścia dla tej grupy uczestników – z których 58% doświadczyło zmniejszenia lęku w porównaniu do 14% w przypadku placebo.

Badacze zaobserwowali 60-80% wskaźnik skuteczności podczas kontroli po 6,5 miesiąca, co pokazuje, że wyniki były długotrwałe.

Psylocybina a uzależnienia

Nikotyna – substancja uzależniająca w tytoniu – jest jednym z najbardziej prawdopodobnych środków prowadzących do uzależnienia. Badanie z 2011 roku wykazało, że była bardziej uzależniająca niż kokaina, alkohol i marihuana [7].

Skumulowane prawdopodobieństwo przejścia od używania do uzależnienia oszacowano w nim na 67,5% wśród używających nikotyny, 22,7% wśród pijących alkohol, 20,9% wśród używających kokainy i 8,9% wśród używających konopi.

W innym badaniu naukowcy postanowili zbadać efekty psylocybiny na uzależnienie od nikotyny [8]. Wstępne wyniki z udziałem 15 uczestników wykazały, że 12 z nich (80%) nie paliło tytoniu po sześciu miesiącach od badania. Wyniki te są znaczące, biorąc pod uwagę, że zgodnie z danymi CDC mniej niż 10% palaczy udaje się rzucić palenie każdego roku.

Pomimo obiecujących wyników, badania są powolne w dalszym śledzeniu tego tematu. Mamy nadzieję, że w przyszłości się to zmieni, a pełny potencjał tego leczenia zostanie ujawniony.

Psylocybina a klasterowe bóle głowy

Bóle klasterowe – bolesne bóle głowy występujące w cyklicznych lub epizodycznych wzorach – są prawdopodobnie najbardziej bolesnym rodzajem bólu głowy. Chociaż kilka metod leczenia wykazało pewien sukces w leczeniu objawów bólów klasterowych, większości cierpiących nie udaje się całkowicie ich zatrzymać.

Psylocybina i LSD (dietyloamid kwasu lizergowego) pojawiają się także w badaniach nad tym trudnym do leczenia schorzeniem.

Sewell, Halpern i Pope opisali w 2006 roku wywiady z 53 pacjentami z klasterowymi bólami głowy, którzy stosowali psylocybinę lub LSD, próbując leczyć swoją chorobę. Zanim omówimy wyniki, ważne jest rozróżnienie między tym badaniem a wcześniej omówionymi — nie było to badanie z grupą kontrolną, lecz zbiór relacji samych pacjentów.

Oznacza to, że prawdopodobnie istnieje pewne uprzedzenie, ponieważ uczestnicy z pozytywnymi historiami są bardziej skłonni do dzielenia się nimi.

Spośród osób stosujących psylocybinę 22 z 26 relacjonowały przerwanie ataków, 25 z 48 — zakończenie okresu klasterowego, a 18 z 19 — wydłużenie okresu remisji [9]. Autorzy wnioskowali ostrożnie: badania nad wpływem psylocybiny i LSD na klasterowe bóle głowy mogą być uzasadnione.

Pomimo problemów z prowadzeniem badań na ten temat, mamy nadzieję, że doprowadzi on do bardziej dogłębnych badań w przyszłości.

Psylocybina a dawka — dlaczego nie podajemy ilości

Popularne zestawienia przypisują ilościom suszonych grzybów konkretne efekty. W tym tekście takich ilości nie podajemy i nie przeliczamy wyników badań na gramy grzybów — z trzech powodów.

1. Zawartość psylocybiny w grzybach jest zmienna

Owocnik grzyba nie jest preparatem o znanej mocy. Zespół Sharchatona opublikował w lipcu 2026 roku w „Journal of Fungi” pracę, w której czternaście szczepów Psilocybe cubensis wyhodowano w ujednoliconych warunkach laboratoryjnych i oznaczono w nich sześć tryptamin. Ich łączna zawartość różniła się między szczepami ponad 7,8-krotnie — od 2,62 do 20,65 mg/g — a współczynnik zmienności zawartości psylocybiny między owocnikami tego samego szczepu wyniósł od 12,81 do 23,39 procent. Każda liczba podana w gramach zakłada materiał o stałej mocy, a taki materiał w tym przypadku nie istnieje.

2. Nazwa odmiany nie przewiduje składu

Zespół McTaggarta wykazał w 2023 roku w „Current Biology”, że allele klastra genów odpowiedzialnych za biosyntezę psylocybiny są identyczne w większości handlowych kultywarów Psilocybe cubensis, a same kultywary wywodzą się w większości ze spokrewnionych populacji. Nazwa odmiany jest więc etykietą handlową, a nie specyfikacją chemiczną.

3. Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji

Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji, a doprowadzenie jej do wyrośnięcia owocników jest w Polsce zakazane.

Jak dawkę opisuje się w badaniach klinicznych

W opisanych wyżej badaniach klinicznych nad depresją i lękiem psylocybinę podawano w ilości odmierzonej w miligramach, po kwalifikacji medycznej i w połączeniu z psychoterapią. W badaniu nad depresją (Davis i wsp., 2021) uczestnicy otrzymali 20 mg na 70 kg masy ciała w pierwszej sesji i 30 mg na 70 kg w drugiej, a w badaniu z udziałem pacjentów onkologicznych (Ross i wsp., 2016) — pojedynczą dawkę 0,3 mg/kg. Tych wartości nie da się przełożyć na grzyby właśnie z powodu zmienności opisanej wyżej.

Osobną grupę stanowią badania nad tzw. mikrodawkowaniem. Badanie Polito i Stevensona (2019) [10] miało charakter obserwacyjny: uczestnicy przez sześć tygodni codziennie oceniali swoje funkcjonowanie psychiczne, bez grupy placebo. W badaniu Szigetiego i wsp. (2021) z kontrolą placebo, w którym wzięło udział 191 osób, wskaźniki psychologiczne poprawiły się zarówno w grupie przyjmującej mikrodawki, jak i w grupie placebo, bez istotnych różnic między nimi — autorzy tłumaczą to efektem placebo.

Czy psylocybina jest bezpieczna?

LD50 psylocybiny — wskaźnik toksyczności ostrej, czyli dawka śmiertelna dla połowy badanych zwierząt — wynosi u szczurów około 280 mg na kilogram masy ciała [11].

Tej wartości, wyznaczonej u szczurów, nie przeliczamy ani na dawkę dla człowieka, ani na ilość grzybów — z powodu opisanej wyżej zmienności zawartości psylocybiny przelicznik na grzyby byłby pozorny.

Gable w porównawczym przeglądzie („Addiction”, 2004) zestawił dawki śmiertelne 20 substancji z dawkami przyjmowanymi zwykle w celach pozamedycznych; najmniejszą bezpośrednią toksyczność fizjologiczną wykazywało w nim kilka halucynogenów. Dane te dotyczą jednak wyłącznie toksyczności fizjologicznej — nie obejmują ryzyka psychicznego ani urazów, do których dochodzi pod wpływem substancji.

Niska toksyczność fizjologiczna nie oznacza braku ryzyka. W badaniu Goodwina i wsp. („New England Journal of Medicine”, 2022) z udziałem 233 pacjentów z depresją lekooporną działania niepożądane wystąpiły u 77% uczestników, m.in. ból głowy, nudności i zawroty głowy, a w badaniu Haslera i wsp. (2004) po najwyższej z badanych dawek odnotowano umiarkowany, przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego. Główne obawy dotyczące doświadczeń halucynogennych koncentrują się jednak wokół efektów psychologicznych.

Psylocybina a zagrożenia psychologiczne

Za najbardziej prawdopodobne ryzyko wytyczne bezpieczeństwa badań nad halucynogenami (Johnson i wsp., 2008) uznają przytłaczający niepokój w trakcie działania substancji, który może prowadzić do niebezpiecznych zachowań. Rzadziej dochodzi do przedłużających się psychoz.

W ankietowym badaniu Carbonaro i wsp. (2016) prawie 2 tysiące osób opisało swoje najtrudniejsze doświadczenie po spożyciu grzybów psylocybinowych. 11% respondentów przyznało, że narażało wówczas siebie lub innych na obrażenia fizyczne, a 2,7% otrzymało pomoc medyczną.

Wytyczne bezpieczeństwa badań nad halucynogenami (Johnson i wsp., 2008) przewidują m.in. wykluczenie osób, u których w wywiadzie osobistym lub rodzinnym występowały zaburzenia psychotyczne lub inne ciężkie zaburzenia psychiczne, a sesje odbywają się w ośrodku badawczym, pod nadzorem jego personelu.

W tym tekście nie podajemy wskazówek, jak „radzić sobie” z trudnym doświadczeniem w trakcie działania substancji — byłyby instrukcją użycia substancji kontrolowanej. W razie niepokojących objawów po przyjęciu jakiejkolwiek substancji należy wezwać pomoc medyczną (numer alarmowy 112).

Głównym problemem dla osób z zaburzeniami psychologicznymi, takimi jak schizofrenia, jest to, że halucynogeny mogą wywołać taki epizod. W rzadkich przypadkach niektórzy ludzie doświadczają stanu zwanego HPPD (hallucinogen-persisting perception disorder). U osób z tym schorzeniem użytkownicy doświadczają trwałych halucynacji wzrokowych lub słuchowych tygodnie lub miesiące po zażyciu psychodeliku.

Jak długo psylocybina utrzymuje się w organizmie?

Według przeglądu MacCallum i wsp. (2022) działanie psylocybiny zaczyna się 20–40 minut po podaniu doustnym i trwa 4–6 godzin.

Sama psylocybina nie utrzymuje się długo w organizmie, ponieważ nasze ciało szybko ją metabolizuje na inne związki. Jest niemal natychmiast przekształcana w psylocynę. Dlatego psylocyna jest głównym związkiem, który badacze szukają podczas przeprowadzania badań nad magicznymi grzybami [12]. Muszą jednak robić to bardzo ostrożnie, ponieważ psylocyna również bardzo szybko się rozkłada.

Badając obecność psylocybiny lub psylocyny w moczu, naukowcy muszą natychmiast zamrażać mocz. W kontrolowanym badaniu Haslera i wsp. (2002) część psylocyny była wydalana z moczem w postaci związanej z kwasem glukuronowym, a rozłożenie tego połączenia enzymem przed analizą wydłużało czas, w którym psylocynę dało się wykryć.

Czas wykrywalności zależy więc od rodzaju próbki i zastosowanej metody analizy — nie da się go wyznaczyć jedną liczbą.

Psylocybina – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Bibliografia

1. Gotvaldová, K., Hájková, K., Borovička, J., Jurok, R., Cihlářová, P., & Kuchař, M. (2021). Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom Psilocybe cubensis. Drug testing and analysis, 13(2), 439-446.
2. Stamets, P. (1996). Psilocybin mushrooms of the world. Ten Speed Press.
3. Lenz, C., Dörner, S., Trottmann, F., Hertweck, C., Sherwood, A., & Hoffmeister, D. (2022). Assessment of Bioactivity‐Modulating Pseudo‐Ring Formation in Psilocin and Related Tryptamines. ChemBioChem.
4. Ionescu, D. F., Rosenbaum, J. F., & Alpert, J. E. (2022). Pharmacological approaches to the challenge of treatment-resistant depression. Dialogues in Clinical Neuroscience.
5. Davis, A. K., Barrett, F. S., May, D. G., Cosimano, M. P., Sepeda, N. D., Johnson, M. W., … & Griffiths, R. R. (2021). Effects of psilocybin-assisted therapy on major depressive disorder: a randomized clinical trial. JAMA psychiatry, 78(5), 481-489.
6. Ross, S., Bossis, A., Guss, J., Agin-Liebes, G., Malone, T., Cohen, B., … & Schmidt, B. L. (2016). Rapid and sustained symptom reduction following psilocybin treatment for anxiety and depression in patients with life-threatening cancer: a randomized controlled trial. Journal of psychopharmacology, 30(12), 1165-1180.
7. Lopez-Quintero, C., de los Cobos, J. P., Hasin, D. S., Okuda, M., Wang, S., Grant, B. F., & Blanco, C. (2011). Probability and predictors of transition from first use to dependence on nicotine, alcohol, cannabis, and cocaine: Results of the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions (NESARC). Drug and alcohol dependence, 115(1-2), 120-130.
8. Garcia-Romeu, A., R Griffiths, R., & W Johnson, M. (2014). Psilocybin-occasioned mystical experiences in the treatment of tobacco addiction. Current drug abuse reviews, 7(3), 157-164.
9. Sewell, R. A., Halpern, J. H., & Pope, H. G. (2006). Response of cluster headache to psilocybin and LSD. Neurology, 66(12), 1920-1922.
10. Polito, V., & Stevenson, R. J. (2019). A systematic study of microdosing psychedelics. PloS one, 14(2), e0211023.
11. Daniel, J., & Haberman, M. (2017). Clinical potential of psilocybin as a treatment for mental health conditions. Mental Health Clinician, 7(1), 24-28.
12. Hasler, F., Bourquin, D., Brenneisen, R., & Vollenweider, F. X. (2002). Renal excretion profiles of psilocin following oral administration of psilocybin: a controlled study in man. Journal of pharmaceutical and biomedical analysis, 30(2), 331-339.
13. Arce, J. M. R., & Winkelman, M. J. (2021). Psychedelics, Sociality, and Human Evolution. Frontiers in Psychology, 12.
14. Hanson, A. M., Hodge, K. T., & Porter, L. M. (2003). Mycophagy among primates. Mycologist, 17(1), 6-10.
15. O’Regan, H. J., Lamb, A. L., & Wilkinson, D. M. (2016). The missing mushrooms: Searching for fungi in ancient human dietary analysis. Journal of Archaeological Science, 75, 139-143.
16. Wasson, R. G. (1957). Seeking the magic mushroom. Life, 42(19), 100-120.
17. Sharchaton, A., Parsha, S., Azerrad, S. P., Dekel, Y., Rabah, N., Páleníček, T., & Kurzbaum, E. (2026). Surprising Variability in Tryptamine Profiles of Psilocybe cubensis Fruiting Bodies: Inter- and Intra-Strain Differences Across 14 Strains Cultivated Under Controlled Conditions. Journal of Fungi, 12(7), 486. doi:10.3390/jof12070486.
18. McTaggart, A. R., McLaughlin, S., Slot, J. C., McKernan, K., Appleyard, C., Bartlett, T. L., … & James, T. Y. (2023). Domestication through clandestine cultivation constrained genetic diversity in magic mushrooms relative to naturalized populations. Current Biology, 33(23), 5147-5159. doi:10.1016/j.cub.2023.10.059.
19. Szigeti, B., Kartner, L., Blemings, A., Rosas, F., Feilding, A., Nutt, D. J., Carhart-Harris, R. L., & Erritzoe, D. (2021). Self-blinding citizen science to explore psychedelic microdosing. eLife, 10, e62878. doi:10.7554/eLife.62878.
20. Nutt, D. J., King, L. A., & Phillips, L. D. (2010). Drug harms in the UK: a multicriteria decision analysis. The Lancet, 376(9752), 1558-1565. doi:10.1016/S0140-6736(10)61462-6.
21. Gable, R. S. (2004). Comparison of acute lethal toxicity of commonly abused psychoactive substances. Addiction, 99(6), 686-696. doi:10.1111/j.1360-0443.2004.00744.x.
22. Goodwin, G. M., Aaronson, S. T., Alvarez, O., et al. (2022). Single-Dose Psilocybin for a Treatment-Resistant Episode of Major Depression. New England Journal of Medicine, 387(18), 1637-1648. doi:10.1056/NEJMoa2206443.
23. Hasler, F., Grimberg, U., Benz, M. A., Huber, T., & Vollenweider, F. X. (2004). Acute psychological and physiological effects of psilocybin in healthy humans: a double-blind, placebo-controlled dose-effect study. Psychopharmacology, 172(2), 145-156. doi:10.1007/s00213-003-1640-6.
24. Johnson, M., Richards, W., & Griffiths, R. (2008). Human hallucinogen research: guidelines for safety. Journal of Psychopharmacology, 22(6), 603-620. doi:10.1177/0269881108093587.
25. Carbonaro, T. M., Bradstreet, M. P., Barrett, F. S., MacLean, K. A., Jesse, R., Johnson, M. W., & Griffiths, R. R. (2016). Survey study of challenging experiences after ingesting psilocybin mushrooms: Acute and enduring positive and negative consequences. Journal of Psychopharmacology, 30(12), 1268-1278. doi:10.1177/0269881116662634.
26. Nayak, S. M., Gukasyan, N., Barrett, F. S., Erowid, E., Erowid, F., & Griffiths, R. R. (2021). Classic Psychedelic Coadministration with Lithium, but Not Lamotrigine, is Associated with Seizures: An Analysis of Online Psychedelic Experience Reports. Pharmacopsychiatry, 54(5), 240-245. doi:10.1055/a-1524-2794.
27. MacCallum, C. A., Lo, L. A., Pistawka, C. A., & Deol, J. K. (2022). Therapeutic use of psilocybin: Practical considerations for dosing and administration. Frontiers in Psychiatry, 13, 1040217. doi:10.3389/fpsyt.2022.1040217.