Skąd się bierze niebieskie zabarwienie grzybów psylocybinowych?

16 grudnia, 2023 · Grzyby psylocybinowe · 5 min czytania

Niebieskie zabarwienie grzybów psylocybinowych, często określanych jako „magiczne grzyby”, od dawna budzi zainteresowanie zarówno wśród naukowców, jak i entuzjastów psychodelików. Jedną z najbardziej fascynujących i tajemniczych cech tych organizmów jest ich zdolność do zmiany koloru na niebieski po uszkodzeniu. Rodzi to pytania o chemiczne podłoże i biologiczną funkcję tego zjawiska.

W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu zjawisku, eksplorując naukowe wyjaśnienia stojące za niebieskim zabarwieniem grzybów psylocybinowych. Zbadamy procesy chemiczne i biologiczne odpowiedzialne za ten unikalny efekt, a także to, czy sam kolor pozwala rozpoznać gatunek grzyba albo ustalić jego skład. To zrozumienie rozwieje niektóre z mitów krążących wokół tych grzybów.

Nauka stojąca za niebieskim zabarwieniem grzybów

Fenomen niebieskiego zabarwienia grzybów psylocybinowych wydaje się być tajemniczy, lecz leży u jego podstaw dobrze zrozumiany proces chemiczny. Kluczowym elementem tego procesu jest psylocybina, główny psychoaktywny składnik tych grzybów. Gdy grzyby są uszkodzone, w ich komórkach dochodzi do reakcji enzymatycznej. Enzymy te przekształcają psylocybinę w psylocynę, która następnie, na skutek ekspozycji na powietrze, ulega procesowi utleniania. To właśnie ten proces utleniania odpowiada za charakterystyczne niebieskie zabarwienie, które pojawia się w miejscach uszkodzeń.

Dlaczego grzyby psylocybinowe zmieniają kolor na niebieski, było dotychczas tajemnicą chemiczną. Naukowcy odkryli, że ciemnoniebieskie pigmenty, będące centrum tej tajemnicy, są podobne do indygo, barwnika używanego do produkcji niebieskich jeansów​​. Wcześniejsze badania ustaliły, że niebieski kolor jest spowodowany utlenioną psylocybiną, ale natura pigmentu i biochemiczna ścieżka jego powstawania pozostawały niejasne​​.

Dirk Hoffmeister i jego zespół z Leibniz Institute for Natural Product Research and Infection Biology w Niemczech badali Psilocybe cubensis przez kilka lat. W trakcie badań zauważyli niezwykłą reakcję niebieskiego zabarwienia. Stosowali zaawansowane metody analityczne, takie jak chromatografia cieczowa ze spektrometrią mas, spektrometria mas MALDI, spektroskopia podczerwona oraz spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego, aby zaobserwować powstające związki​​.

Okazało się, że pigment to nie pojedynczy związek, ale złożona mieszanka produktów utleniania psylocybiny. Większość z nich to chinoidowe oligomery psylocylowe – związki podobne kolorem do niebieskiego. Wszystkie sześć zidentyfikowanych pigmentów grzybów to produkty reakcji kaskadowej, zaczynającej się od psylocybiny. Enzym fosfataza usuwa grupę fosforanową, przekształcając ją w psylocynę. Następnie utleniająca lakaza tworzy rodniki psylocylowe, które łączą się, tworząc podjednostki sprzężone C-5, a następnie dalej polimeryzują przez C-7​​.

Co dokładnie robią niebieskie pigmenty, pozostaje tajemnicą. Jedną z hipotez dotyczących funkcji tego niebieskiego pigmentu jest jego rola w obronie grzybów przed drapieżnikami. Uważa się, że intensywnie niebieski kolor może odstraszać owady i inne małe organizmy, które mogłyby zagrażać grzybom. Ta teoria, choć nie w pełni potwierdzona, rzuca nowe światło na złożone interakcje między grzybami a ich środowiskiem naturalnym, sugerując, że niebieskie zabarwienie pełni funkcję nie tylko estetyczną, ale i obronną.

Czy niebieskie zabarwienie mówi coś o gatunku albo o zawartości psylocybiny?

Niebieszczenie po uszkodzeniu nie jest cechą wyłącznie grzybów psylocybinowych. Podobne sinienie miąższu po przekrojeniu lub uciśnięciu wykazują też grzyby, które psylocybiny nie zawierają, na przykład krasnoborowik ceglastopory (Neoboletus luridiformis) i piaskowiec modrzak (Gyroporus cyanescens). U nich za zabarwienie odpowiadają jednak inne związki niż psylocyna, odpowiednio pochodne kwasu pulwinowego i diarylocyklopentenonu. Samo sinienie nie wystarcza więc do rozpoznania gatunku grzyba.

Z koloru nie da się też odczytać, ile psylocybiny zawiera grzyb. Niebieskie pigmenty to opisane wyżej produkty przemiany psylocybiny, a sama zawartość substancji różni się między owocnikami: w pracy zespołu Sharchatona opublikowanej w lipcu 2026 roku w „Journal of Fungi” czternaście szczepów Psilocybe cubensis badanych w jednakowych warunkach laboratoryjnych różniło się łączną zawartością tryptamin ponad 7,8-krotnie — od 2,62 do 20,65 mg/g suchej masy — a współczynnik zmienności zawartości psylocybiny między pojedynczymi owocnikami tego samego szczepu wynosił od 12,81 do 23,39 procent. Zawartość ustala się analizą chemiczną (w tej pracy chromatografią cieczową), a nie po wyglądzie grzyba.

Nie podajemy tu porad dotyczących suszenia ani przechowywania owocników. Owocniki zawierają psylocybinę i psylocynę, substancje psychotropowe z grupy I-P, więc porada dotycząca obróbki takiego materiału ułatwiałaby jego użycie. Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji, a doprowadzenie jej do wyrośnięcia owocników jest w Polsce zakazane.

Niebieskie zabarwienie na grzybach – Podsumowanie

Niebieskie zabarwienie grzybów psylocybinowych, choć może na pierwszy rzut oka wydawać się zagadkowe, jest w rzeczywistości skutkiem reakcji enzymatycznej, którą opisał zespół Hoffmeistera.

Kluczowe jest tutaj uświadomienie sobie, że niebieski kolor jest wynikiem utlenienia psylocyny, co jest naturalnym procesem zachodzącym w grzybach po ich uszkodzeniu. To zrozumienie pomaga rozwiać wiele mitów: sam kolor nie pozwala rozpoznać gatunku grzyba ani ustalić jego składu, nie jest więc też dowodem, że grzyb nie jest trujący.

Podsumowując, niebieskie zabarwienie to interesujący aspekt biologii i chemii grzybów psylocybinowych, a funkcja niebieskich pigmentów w naturze wciąż pozostaje przedmiotem hipotez.

Bibliografia

1. Lenz, C., Wick, J., Braga, D., García-Altares, M., Lackner, G., Hertweck, C., Gressler, M., & Hoffmeister, D. (2020). Injury-Triggered Blueing Reactions of Psilocybe “Magic” Mushrooms. Angewandte Chemie International Edition, 59(4), 1450-1454. https://doi.org/10.1002/anie.201910175
2. LEVINE, W. Formation of Blue Oxidation Product from Psilocybin. Nature 215, 1292–1293 (1967). https://doi.org/10.1038/2151292a0