Przeciwwskazania psychiatryczne — psychoza i choroba dwubiegunowa
Najlepszym dostępnym źródłem wiedzy o przeciwwskazaniach nie są fora ani poradniki, tylko kryteria wykluczenia w badaniach klinicznych. Powstały tam, gdzie ktoś ponosił odpowiedzialność prawną za uczestnika, i są w tym względzie zaskakująco zgodne między ośrodkami.
Poniżej przegląd tego, co te kryteria zawierają i jakie jest ich uzasadnienie.
Bezwzględne: psychoza i schizofrenia
To najstarsze i najlepiej ugruntowane przeciwwskazanie, obecne we wszystkich protokołach — także tych z lat 50. i 60., zanim badania przerwano.
Wykluczenie obejmuje nie tylko rozpoznanie u uczestnika, ale też historię w rodzinie. Przy schizofrenii i zaburzeniu schizoafektywnym protokoły sięgają krewnych pierwszego i drugiego stopnia; sam pierwszy stopień dotyczy choroby dwubiegunowej typu I. To nietypowo szerokie kryterium, więc warto wyjaśnić jego logikę.
Psychozy mają silną komponentę dziedziczną, a ich ujawnienie zależy od czynników wyzwalających. Substancja działająca na receptory 5-HT2A i wywołująca głębokie zmiany percepcji jest potencjalnym takim czynnikiem — u osoby z predyspozycją może wyzwolić epizod, który bez tego bodźca nie wystąpiłby wcale albo wystąpił znacznie później.
Kluczowa różnica wobec innych ryzyk opisywanych w tym dziale: epizod psychotyczny nie jest zdarzeniem przemijającym. Nie kończy się wraz z działaniem substancji.
Bezwzględne: choroba afektywna dwubiegunowa
Drugie przeciwwskazanie o tej samej randze, z innego powodu.
W chorobie dwubiegunowej ryzyko dotyczy wyzwolenia epizodu maniakalnego. Zjawisko jest znane z farmakoterapii — leki przeciwdepresyjne stosowane bez stabilizatora nastroju mogą u osób z ChAD wywołać przełączenie fazy. Psychodeliki są w protokołach traktowane analogicznie.
Dochodzi do tego kwestia farmakologiczna: podstawą leczenia ChAD bywa lit, wskazywany w literaturze jako najgroźniejsza z opisanych interakcji — piszemy o tym w tekście o interakcjach lekowych.
Wykluczenie obejmuje zwykle ChAD typu I i II, a często również historię epizodów maniakalnych bez formalnej diagnozy.
Padaczka — wykluczenie bezwzględne
Zaburzenie drgawkowe stoi w protokołach badawczych wprost na liście stanów uniemożliwiających bezpieczny udział, obok choroby wieńcowej i niewydolności serca. To nie jest kryterium do rozważenia z lekarzem, tylko zamknięta droga do udziału w badaniu.
Względne — wymagające oceny lekarskiej
Poniższe stany nie zawsze wykluczają udział w badaniach, ale wymagają indywidualnej oceny:
Ciężkie zaburzenia osobowości, zwłaszcza z borderline’owym wzorcem regulacji emocji — ze względu na ryzyko dezorganizacji i trudności w przetworzeniu doświadczenia.
Aktualny kryzys samobójczy. Uwaga: część badań dotyczy właśnie depresji z myślami samobójczymi, ale są to protokoły z pełnym zabezpieczeniem klinicznym. Poza takim kontekstem to przeciwwskazanie.
Zaburzenia dysocjacyjne — ze względu na nasilenie objawów depersonalizacji i derealizacji.
Aktualne uzależnienie od innych substancji, zwłaszcza takich, które same wpływają na przekaźnictwo serotoninergiczne.
Dlaczego to nie jest lista przesadzona
Częsty zarzut: skoro psylocybina ma bardzo niską toksyczność ostrą i nie uzależnia fizycznie, po co tak rozbudowane wykluczenia.
Odpowiedź: główne ryzyko związane z psychodelikami nie jest toksykologiczne, tylko psychiatryczne. Substancja o niskiej toksyczności może być bardzo ryzykowna dla kogoś z określoną predyspozycją — a większość ludzi nie wie, czy taką predyspozycję ma, dopóki się nie ujawni.
Kryteria są szerokie właśnie dlatego, że badacze wolą wykluczyć kogoś niepotrzebnie niż narazić.
Czego te kryteria nie mówią
Trzy uczciwe zastrzeżenia.
Nie są dowodem, że poza nimi jest bezpiecznie. Kryteria wykluczenia opisują, kogo do badań nie przyjęto — nie stanowią świadectwa bezpieczeństwa dla wszystkich pozostałych.
Powstały dla warunków klinicznych. Uczestnik badania ma przygotowanie psychologiczne, nadzór przez cały czas trwania sesji, znaną dawkę wystandaryzowanej substancji i wsparcie po zakończeniu. Poza takim kontekstem profil ryzyka jest inny i mniej zbadany.
Baza dowodowa jest ograniczona. Badania prowadzi się od niedawna, na stosunkowo niewielkich grupach i przy ostrej selekcji uczestników. To dobrze udokumentowany fragment, nie pełny obraz.
Gdy przeciwwskazania są w rodzinie
Sytuacja częsta i myląca: ktoś nie ma diagnozy, ale w rodzinie występowała schizofrenia albo choroba dwubiegunowa.
W protokołach klinicznych to zwykle wystarcza do wykluczenia. Nie dlatego, że ryzyko jest pewne, tylko dlatego, że nie da się go oszacować indywidualnie — a stawka jest wysoka.
FAQ
Dlaczego historia psychozy w rodzinie wyklucza, skoro sam nie choruję? Bo psychozy mają komponentę dziedziczną, a substancje psychodeliczne mogą pełnić rolę czynnika wyzwalającego u osób z predyspozycją.
Czy depresja jest przeciwwskazaniem? Nie — depresja lekooporna jest jednym z głównych kierunków badań. Przeciwwskazaniem jest natomiast aktualny kryzys samobójczy poza kontekstem klinicznym.
Czy choroba dwubiegunowa wyklucza bezwzględnie? W praktycznie wszystkich protokołach tak, z dwóch powodów: ryzyka przełączenia fazy i częstego stosowania litu.
Skąd mam wiedzieć, czy mam predyspozycję? Często nie da się tego ustalić przed pierwszym epizodem. Dlatego kryteria opierają się na wywiadzie rodzinnym.
Czy te kryteria dotyczą też mikrodawkowania? Baza dowodowa dla mikrodawek jest znacznie słabsza. Ostrożność wobec przeciwwskazań psychiatrycznych pozostaje zasadna — więcej w dziale mikrodawkowanie.
Tekst ma charakter informacyjno-edukacyjny, opiera się na kryteriach wykluczenia stosowanych w badaniach klinicznych. Nie stanowi porady medycznej. Jeśli zmagasz się z kryzysem psychicznym, skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń pod bezpłatny numer wsparcia. Serwis przeznaczony dla osób pełnoletnich (18+).
Dodaj komentarz