Psilocybe araucariicola: nowy gatunek opisany z południa Brazylii

4 października, 2026 · Gatunki grzybów psylocybinowych · 6 min czytania

Rodzaj Psilocybe wciąż się rozrasta — i nie z powodu wypraw w nieprzebadane zakątki świata, a dlatego że narzędzia genetyczne rozdzielają gatunki, które wcześniej traktowano jako jeden. Praca opublikowana 17 lutego 2026 roku w czasopiśmie Phytotaxa dodaje do tego rodzaju kolejną pozycję: Psilocybe araucariicola.

Kto i na czym pracował

Autorami są Paula Santos da Silva, Virginia Ramírez-Cruz, Alexander James Bradshaw, Bryn T.M. Dentinger, Laura Guzmán-Dávalos, Alma Rosa Villalobos-Arámbula oraz Rosa Mara Borges da Silveira — zespół z Universidade Federal do Rio Grande do Sul w Brazylii, Universidad de Guadalajara w Meksyku oraz Clark University i University of Utah w Stanach Zjednoczonych.

Praca nie jest samym opisem nowego gatunku. Jest przeglądem całej regionalnej grupy: przeanalizowano 62 okazy reprezentujące dziesięć gatunków Psilocybe z południowej Brazylii, korzystając z danych morfologicznych, a w części przypadków także z sekwencji rDNA ITS. Nowy gatunek wychodzi z tego przeglądu jako jedenasta pozycja.

Trzy markery — do czego dokładnie posłużyły

Tu warto być precyzyjnym, bo łatwo o skrót myślowy. Trzech markerów nie użyto do przebadania wszystkich 62 okazów. Posłużyły do jednego konkretnego zadania: ustalenia, w jakiej relacji nowy gatunek pozostaje wobec pozostałych przedstawicieli rodzaju. Analizy filogenetyczne przeprowadzono na sekwencjach:

• rDNA ITS — standardowy marker barkodowy grzybów, używany do wstępnego przypisania,
• rpb2 — gen podjednostki polimerazy RNA, zmienny wolniej, użyteczny przy głębszych podziałach drzewa,
• tef1 — gen czynnika elongacyjnego translacji.

Powód sięgnięcia po kilka markerów jest praktyczny: pojedynczy ITS potrafi dać obraz niejednoznaczny, zwłaszcza w grupach blisko spokrewnionych. Zgodność kilku niezależnych fragmentów genomu jest mocniejszą podstawą niż jeden.

Morfologii przy tym nie porzucono. Współczesna taksonomia grzybów połączyła opis cech z danymi molekularnymi, bo dopiero razem rozstrzygają — osobno każde z nich może wprowadzić w błąd.

Co mówi nazwa

Araucariicola znaczy dosłownie „zamieszkujący araukarie” — epitet gatunkowy odsyła więc do podłoża, a nie do wyglądu czy miejsca opisania. Dostępne opracowania podają, że gatunek rośnie na rozkładającym się drewnie araukarii brazylijskiej (Araucaria angustifolia) w lasach stanu Rio Grande do Sul. Byłby to zatem saprotrof drzewny, czyli organizm rozkładający martwe drewno, a nie grzyb glebowy.

Ten szczegół podajemy jednak z zastrzeżeniem. Pełny tekst pracy z Phytotaxy jest płatny, a informacja o podłożu pochodzi z wtórnego opracowania, które powołuje się na wcześniejszą publikację tej samej autorki, nie na opisywany artykuł z lutego 2026 roku. Sam epitet jest z nią spójny, ale to nie to samo co odczytanie z opisu gatunku.

Siedlisko, które zanika

Tu wchodzi wątek wykraczający poza mykologię. Araukaria brazylijska ma status gatunku krytycznie zagrożonego, a lasów araukariowych zostało niewiele. Mapowanie na zdjęciach satelitarnych Sentinel-2 z lat 2018–2019 dało 1185 tysięcy hektarów, czyli 4,34 procent pierwotnego zasięgu liczonego na 27 297 tysięcy hektarów. Do tego pozostałość jest rozdrobniona: około 99 procent płatów ma poniżej 50 hektarów.

Gatunek grzyba rozkładającego drewno jednego gatunku drzewa dzieli los tego drzewa. Jeśli podłoże ubywa razem z lasem, ubywa i grzyba — niezależnie od tego, że nazwę dostał dopiero teraz.

Dwa gatunki odnotowane w regionie po raz pierwszy

Praca przynosi też nowe stwierdzenia dla południowej Brazylii: Psilocybe subaeruginascens oraz Psilocybe yungensis. To nie nowe gatunki dla nauki, a nowe punkty na mapie ich rozmieszczenia.

Takie uzupełnienia bywają niedoceniane, a mówią sporo o stanie wiedzy. Rozmieszczenie wielu gatunków tego rodzaju znamy fragmentarycznie, bo zależy ono od tego, gdzie ktoś prowadził badania — nie od tego, gdzie grzyby rzeczywiście rosną. Dziesięć gatunków potwierdzonych w jednym regionie po przejrzeniu 62 okazów to liczba, która prawdopodobnie jeszcze wzrośnie, gdy ktoś przejrzy kolejne zbiory zielnikowe.

Dlaczego nowych gatunków wciąż przybywa

Ostatnie lata przyniosły serię takich opisów i wszystkie mają wspólny mianownik: genetykę.

W największym badaniu genetycznym rodzaju Psilocybe zsekwencjonowano po raz pierwszy 39 gatunków, porządkując relacje w całym rodzaju. Dwa nowe gatunki opisano z południowej Afryki. Psilocybe ochraceocentrata okazała się najbliższym dzikim krewniakiem Psilocybe cubensis — a przez lata mieściła się w pojęciu tego drugiego gatunku.

Liczba gatunków w tym rodzaju rośnie więc nie dlatego, że przyroda się zmienia, a dlatego że coraz precyzyjniej ją opisujemy. Granice, które wyglądały na oczywiste przy opisie morfologicznym, rozpadają się przy analizie sekwencji.

Ma to konsekwencję praktyczną dla czytania literatury. Przypadek P. ochraceocentrata pokazuje wprost, że nazwa gatunkowa w starszej pracy mogła obejmować to, co dziś jest dwoma osobnymi gatunkami. Przy porównywaniu doniesień z różnych dekad trzeba więc sprawdzać, co dokładnie badano, a nie polegać na samej nazwie.

Czego ta praca nie rozstrzyga

Opis gatunku jest ustaleniem taksonomicznym i na tym się kończy. Nie zawiera oceny rozmieszczenia poza zbadanym regionem, nie mówi nic o liczebności populacji ani o tym, jak gatunek zachowuje się poza swoim podłożem. Pełny tekst pracy jest płatny, a przytoczone tu ustalenia pochodzą z abstraktu i metadanych publikacji.

Status prawny — dla porządku

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie wymienia grzybów: kontrolą objęte są psylocybina i psylocyna jako substancje z grupy I-P, a owocnik traktuje się jako ich nośnik. Przedmiotem sprzedaży jest grzybnia do obserwacji, a doprowadzenie jej do wyrośnięcia owocników jest w Polsce zakazane. Opisywany gatunek jest przedmiotem badań taksonomicznych i nie jest dostępny w obrocie.

Najczęstsze pytania

Co znaczy nazwa araucariicola?

Zamieszkujący araukarie. Epitet odsyła do podłoża — dostępne opracowania podają rozkładające się drewno araukarii brazylijskiej, choć pochodzi to ze źródła wtórnego, nie z samego opisu gatunku.

Do czego posłużyły trzy markery genetyczne?

Do ustalenia relacji nowego gatunku wobec pozostałych przedstawicieli rodzaju. Przegląd 62 okazów opierał się na morfologii, a sekwencje ITS uzyskano dla części z nich.

Czy to pierwszy nowy gatunek Psilocybe opisany w ostatnich latach?

Nie. Opisano między innymi dwa gatunki z południowej Afryki oraz Psilocybe ochraceocentrata, a genomikę całego rodzaju uporządkowano w osobnym badaniu.

Ile gatunków objęła ta praca?

Sześćdziesiąt dwa okazy reprezentujące dziesięć gatunków Psilocybe z południowej Brazylii, plus opis jednego nowego.

Serwis przeznaczony dla osób pełnoletnich (18+).

Źródła

• Santos da Silva P., Ramírez-Cruz V., Bradshaw A.J. i wsp., Updated data on Psilocybe (Hymenogastraceae, Agaricales) from the southern Brazil region and a newly proposed species, Phytotaxa 741(3): 233–254, 17 lutego 2026 — doi:10.11646/phytotaxa.741.3.1. Źródło opisu gatunku, liczby okazów i gatunków, zakresu użycia markerów oraz nowych stwierdzeń w regionie.
• Psilocybe araucariicola — wtórne opracowanie encyklopedyczne, powołujące się na pracę doktorską P. Santos da Silvy z 2013 r. (UFRGS), a nie na artykuł z 2026 r.: podłoże z rozkładającego się drewna Araucaria angustifolia w stanie Rio Grande do Sul. Jedyne dostępne źródło tego szczegółu — stąd zastrzeżenie w treści.
• Araucaria angustifolia — Threatened Conifers of the World, Royal Botanic Garden Edinburgh: status krytycznie zagrożonego gatunku.
• How much Araucaria Mixed Forest remains? Novel perspectives on conservation status based on satellite imagery and policy review — Biological Conservation, 2024: pozostały zasięg lasów araukariowych na podstawie zdjęć Sentinel-2 z lat 2018–2019 oraz stopień ich rozdrobnienia.
• Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1939 — podstawa prawna statusu psylocybiny i psylocyny.