Wrośniak różnobarwny — lek w Japonii, suplement w Europie

24 września, 2026 · Grzyby funkcjonalne · 9 min czytania

Wrośniak różnobarwny (Trametes versicolor) jest na liście grzybów funkcjonalnych wyjątkiem podwójnym. Po pierwsze: to gatunek najpospolitszy z całej stawki. Rośnie na martwych pniakach drzew liściastych w praktycznie każdym polskim lesie, przez cały rok, i nie obejmuje go ochrona gatunkowa — inaczej niż soplówkę jeżowatą, żagwicę listkowatą czy błyskoporka podkorowego.

Po drugie: z tego samego gatunku pochodzi PSK, preparat zarejestrowany w Japonii jako produkt leczniczy. To jedyny taki przypadek na tej liście i najlepszy materiał, żeby pokazać różnicę między reżimem dopuszczenia leku a reżimem suplementu diety. Japońska rejestracja nie przenosi się bowiem na europejski suplement z tego samego grzyba.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Nie jest podstawą do decyzji dotyczących leczenia. Treści przeznaczone dla osób pełnoletnich.

Huba z pniaka: jak wygląda i skąd dwie nazwy jednego gatunku

Owocniki są cienkie i skórzaste, wyrastają gromadnie — rzędami albo dachówkowato. Pojedynczy kapelusz ma zwykle 30–80 mm szerokości i 1–3 mm grubości. Powierzchnia jest krótko owłosiona, jedwabiście mieniąca się i koncentrycznie strefowana: pierścienie bywają czarne, stalowe, niebieskawe, rdzawe i żółtawe, brzeg zawsze jaśniejszy. W drewnie powoduje białą zgniliznę — rozkłada ligninę.

Branża suplementowa mówi o tym niechętnie, ale wrośniak nie jest grzybem jadalnym w żadnym praktycznym sensie: miąższ ma pół milimetra do półtora i konsystencję skóry. Cały obrót tym gatunkiem to wyciągi, proszki i napary — nigdy owocnik na talerzu.

Na etykietach dominuje nazwa Coriolus versicolor. Obowiązującą nazwą naukową jest dziś Trametes versicolor (L.) Lloyd z rodziny żagwiowatych; Coriolus versicolor i Polyporus versicolor figurują jako synonimy. Nazwa handlowa utrwaliła się wcześniej, niż mykolodzy przenieśli gatunek do innego rodzaju; rewizje taksonomiczne są w mikologii normą, co widać po największym badaniu genetycznym rodzaju Psilocybe. Po angielsku gatunek nazywa się turkey tail, po japońsku kawaratake, po chińsku yunzhi.

Jedyny gatunek z tej listy, którego polskie prawo nie chroni

Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408) obejmuje 117 gatunków: 54 ochroną ścisłą i 63 częściową. Wrośniaka różnobarwnego nie ma w żadnym z załączników. Soplówka jeżowata jest chroniona ściśle, żagwica listkowata i błyskoporek podkorowy — częściowo.

Brak ochrony to jednak nie zaproszenie do zbioru: martwe drewno w lesie ma zarządcę, a w parkach narodowych i rezerwatach obowiązują odrębne reguły. Dla kontrastu: przy grzybach z rodzaju Psilocybe, które również rosną dziko w Polsce, pospolitość nie ma znaczenia, bo przepisy dotyczą owocników i substancji.

PSK (Krestin): co znaczy, że w Japonii jest to zarejestrowany lek

PSK — polisacharyd K, w obrocie pod nazwą Krestin — to białkowo-polisacharydowy preparat otrzymywany z hodowanej grzybni wrośniaka. Powstał w Japonii i w 1977 r. został tam dopuszczony do obrotu jako produkt leczniczy, po długim okresie badań klinicznych. Preparat PSP, opracowany w Chinach dekadę później, to osobny produkt, a nie inna nazwa tego samego.

Rejestracja jako lek to konkretna procedura: zdefiniowany szczep i proces produkcji, powtarzalny skład, dokumentacja jakościowa, badania kliniczne przedłożone organowi, zatwierdzone wskazanie. Droga do niej liczy się w dekadach — podobnie jak w historii badań nad psylocybiną.

🔴 Kluczowe zastrzeżenie: ta rejestracja obowiązuje w Japonii. FDA nie dopuściła wyciągów z wrośniaka jako uzupełnienia leczenia onkologicznego, a w Unii Europejskiej PSK nie jest zarejestrowanym produktem leczniczym.

Trzy badania, na które powołuje się branża — kto, na kim, z jakim wynikiem

Publikacje o PSK to w większości prace japońskie, prowadzone przy schematach chemioterapii, które wtedy były standardem.

• Nakazato i wsp., The Lancet 1994. 262 chorych po doszczętnej resekcji żołądka w 46 ośrodkach środkowej Japonii, losowo przydzielonych do standardowej chemioterapii albo do niej z dodatkiem PSK; obserwacja minimum 5 lat. Pięcioletnie przeżycie wolne od choroby: 70,7 % wobec 59,4 % (p = 0,047); przeżycie całkowite: 73,0 % wobec 60,0 % (p = 0,044).
• Sakamoto i wsp., Cancer Immunology, Immunotherapy 2006. Metaanaliza danych 1094 chorych na raka jelita grubego z trzech prób. Współczynnik ryzyka dla przeżycia całkowitego 0,71 (95 % CI 0,55–0,90), dla przeżycia wolnego od choroby 0,72 (0,58–0,90).
• Oba i wsp., Cancer Immunology, Immunotherapy 2007. Metaanaliza ośmiu prób z randomizacją, łącznie 8009 chorych po resekcji żołądka. Zbiorczy hazard względny 0,88 (95 % CI 0,79–0,98; p = 0,018).

To są liczby o jednym, zdefiniowanym preparacie — nie o suplemencie diety dostępnym w Polsce.

Co pokazał przegląd Cochrane i próba, która została przerwana

Pod kryteriami przeglądu systematycznego obraz się zmienia.

Cochrane, listopad 2022 (Pilkington i wsp.) objął siedem prób z randomizacją, łącznie 1569 uczestników — sześć badań japońskich (1516 osób) i jedno chińskie (53 osoby). Wpływ na działania niepożądane chemioterapii oceniono jako dowody o bardzo niskiej pewności: przy neutropenii, nudnościach, biegunce i zmęczeniu autorzy nie rozstrzygnęli, czy różnica w ogóle istnieje. Dla przeżycia pięcioletniego opisano niewielki efekt przy niskiej pewności dowodów (RR 1,08; 95 % CI 1,01–1,15; 1094 uczestników, trzy badania), z zastrzeżeniem, że schematy chemioterapii z tych prób nie odpowiadają dzisiejszej praktyce.

⚠ Zbieżność liczb jest wymowna: 1094 uczestników z trzech prób to ta sama wielkość co u Sakamoto. Podstawa dowodowa jest bardzo wąska — te same japońskie badania wracają w kolejnych opracowaniach.

JFMC38, Cancer Chemotherapy and Pharmacology 2018 (Okuno i wsp.) to współczesna japońska próba III fazy w raku odbytnicy w II stopniu: UFT z PSK wobec samej operacji. Rekrutacja ruszyła w październiku 2011 r. i została przerwana po włączeniu 111 chorych, czyli 20 % zakładanej liczby. Pięcioletnie przeżycie wolne od choroby wyniosło 65,1 % w ramieniu z PSK i 77,2 % przy samej operacji — różnica nieistotna statystycznie (p = 0,102), przeżycie całkowite podobne (p = 0,533). Autorzy uznali, że to połączenie nie jest obiecującym kandydatem do kolejnego badania III fazy.

Przegląd MD Anderson, Current Oncology Reports 2023 (Narayanan i wsp.) objął 39 badań klinicznych z lat 2010–2020 nad dwunastoma preparatami grzybowymi. Korzyść w przeżyciu odnotowano dla PSK w czterech badaniach nad rakiem żołądka, ale wniosek ogólny brzmi: dowody są niekonkluzywne i nie uzasadniają rutynowego stosowania.

Opracowania bywają zgodne co do danych i rozbieżne co do tonu: metaanaliza z 2012 r. (Eliza i wsp.) mówiła o mocnych dowodach, Cochrane dekadę później — o niskiej pewności. Różnica leży w kryteriach włączenia, nie w nowych danych. Poza Azją materiału niemal nie ma: amerykańskie badanie I fazy z 2012 r. (Torkelson i wsp.) objęło 11 rekrutowanych kobiet po radioterapii i mierzyło tolerancję preparatu, nie skuteczność.

Lek a suplement: ten sam gatunek, dwa reżimy dopuszczenia

To jest sedno: ten sam grzyb trafia do dwóch różnych porządków prawnych, a każdy stawia inne wymagania dowodowe.

Memorial Sloan Kettering Cancer Center ujmuje to oszczędnie: wiele produktów dostępnych bez recepty nie jest standaryzowanych, więc nie da się porównać ich mocy między markami, a nie jest jasne, czy PSK, PSP i pozostałe wyciągi są porównywalne. Badanie zrobione na jednym preparacie nie opisuje kapsułki kupionej gdzie indziej.

Mechanizm jest analogiczny do tego, który opisywaliśmy przy różnicy między zarodnikami a owocnikami: status prawny przypisuje się konkretnemu materiałowi i konkretnej postaci, nigdy gatunkowi jako takiemu. Gatunek to biologia, reżim dopuszczenia to prawo.

Dlaczego na etykiecie nie ma ani słowa o właściwościach

Fraza o właściwościach wrośniaka ma swój popyt, ale odpowiedź na nią jest prawna, nie biologiczna. W unijnym wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych nie ma ani jednego oświadczenia dla Trametes versicolor — podobnie jak dla pozostałych gatunków sprzedawanych jako funkcjonalne. Ocena oświadczeń dla substancji roślinnych i grzybowych została zawieszona przez Komisję Europejską w 2010 r. i do dziś nie jest zakończona.

Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził to wyrokiem z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-386/23 (ECLI:EU:C:2025:304): reklama z oświadczeniami zdrowotnymi o substancjach botanicznych jest zakazana do czasu zakończenia oceny i wpisania oświadczenia do wykazów, niezależnie od tego, jak długo ocena trwa. Dlatego rzetelna etykieta wyciągu z wrośniaka mówi o gatunku, formie i zawartości, a milczy o skutkach.

Osobną kwestią jest status Trametes versicolor w unijnym katalogu nowej żywności — nie udało nam się go potwierdzić u źródła, więc nie podajemy go tu w żadnej postaci.

Materiał ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.

Czego ten tekst nie rozstrzyga

Nie mówi, czy wyciąg z wrośniaka komukolwiek pomaga — nie ma podstawy, żeby to powiedzieć, a w reżimie żywnościowym nie wolno tego napisać nawet wtedy, gdyby podstawa była. Nie sprzedajemy grzybów funkcjonalnych i ten artykuł niczego nie oferuje.

Zostają wnioski węższe. Japońska rejestracja PSK dotyczy jednego preparatu i jednej jurysdykcji, więc nie mówi nic o zawartości słoika kupionego w Europie. A jeśli kiedykolwiek miałoby paść zdanie o właściwościach, drogą do niego jest procedura oświadczeń zdrowotnych, nie przypis do badania.

Źródła

• Efficacy of immunochemotherapy as adjuvant treatment after curative resection of gastric cancer — Nakazato i wsp., The Lancet, 1994
• Efficacy of adjuvant immunochemotherapy with polysaccharide K for patients with curatively resected colorectal cancer — Sakamoto i wsp., Cancer Immunology, Immunotherapy, 2006
• Efficacy of adjuvant immunochemotherapy with polysaccharide K for patients with curative resections of gastric cancer — Oba i wsp., Cancer Immunology, Immunotherapy, 2007
• Coriolus (Trametes) versicolor mushroom to reduce adverse effects from chemotherapy or radiotherapy in people with colorectal cancer — Pilkington i wsp., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022
• Randomized phase III trial comparing surgery alone to UFT + PSK for stage II rectal cancer (JFMC38 trial) — Okuno i wsp., Cancer Chemotherapy and Pharmacology, 2018
• Medicinal Mushroom Supplements in Cancer: A Systematic Review of Clinical Studies — Narayanan i wsp., Current Oncology Reports, 2023
• Efficacy of Yun Zhi (Coriolus versicolor) on Survival in Cancer Patients: Systematic Review and Meta-Analysis — Eliza i wsp., Recent Patents on Inflammation & Allergy Drug Discovery, 2012
• Phase 1 Clinical Trial of Trametes versicolor in Women with Breast Cancer — Torkelson i wsp., ISRN Oncology, 2012
• Polysaccharide-Peptide from Trametes versicolor: The Potential Medicine for Colorectal Cancer Treatment — He i wsp., Biomedicines, 2022
• Coriolus versicolor — About Herbs — Memorial Sloan Kettering Cancer Center
• Trametes versicolor — wrośniak różnobarwny — grzyby.pl, atlas grzybów
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów — Dz.U. 2014 poz. 1408, ISAP
• Wyrok TSUE z 30.04.2025 w sprawie C-386/23 — Trybunał Sprawiedliwości UE, ECLI:EU:C:2025:304