Kanada: ustawa C-265 ma ułatwić dostęp do psylocybiny
Kanadyjski projekt ustawy C-265 przeszedł 10 czerwca 2026 drugie czytanie w Izbie Gmin i trafił do Stałej Komisji ds. Zdrowia (HESA). Autor, liberalny poseł i lekarz Marcus Powlowski, chce przebudować Program Specjalnego Dostępu (Special Access Program) — furtkę, przez którą Kanadyjczycy dostają zgodę na leki niezarejestrowane w kraju, w tym psylocybinę w terapii wspomaganej.
To pierwszy tekst o Kanadzie na tym blogu, bo kraj wart jest obserwowania: to właśnie tam w 2020 roku pierwszy Kanadyjczyk dostał indywidualną zgodę na terapię psylocybinową, a dwa lata później Health Canada otworzyła dla niej sam Program Specjalnego Dostępu. Projekt jest dopiero w komisji — może utknąć, zostać zmieniony albo nie doczekać się głosowania przed końcem kadencji. Poniżej stan faktyczny, bez przesądzania, jak się to skończy.
Program Specjalnego Dostępu: furtka, nie rejestracja leku
Special Access Program pozwala lekarzowi wystąpić o zgodę na podanie konkretnemu pacjentowi leku, który w Kanadzie nie ma rejestracji — zwykle przy poważnym albo zagrażającym życiu stanie, gdy standardowe terapie zawiodły lub są niedostępne. To ścieżka indywidualna: każdy wniosek Health Canada rozpatruje osobno, dokumentując przypadek od zera.
Tą drogą, otwartą dla psylocybiny od 2022 roku, przechodzą dziś kanadyjscy pacjenci ubiegający się o terapię psychodeliczną — najczęściej przy lęku i depresji towarzyszących chorobie nowotworowej. Powlowski, który przed napisaniem projektu odwiedził szpitale, żeby wysłuchać lekarzy, mówił potem w rozmowie z The Hill Times o „niemal powszechnym niezadowoleniu” środowiska medycznego z biurokracji programu.
Co konkretnie zmienia projekt
Tekst ustawy — An Act to amend the Food and Drugs Act (List of Therapeutic Products Pre-approved for Special Access) — wprowadza nowy mechanizm: listę produktów terapeutycznych wcześniej zatwierdzonych do specjalnego dostępu. Znalazłby się na niej produkt, który był już autoryzowany gdzie indziej i nie wycofano go ze względów bezpieczeństwa, albo zatwierdził go zagraniczny regulator, a jego zastosowanie ma oparcie w dowodach klinicznych lub ogólnie przyjętych wytycznych.
Druga zmiana dotyczy samej procedury: minister nie mógłby odmówić zgody z powodu, że pacjent nie wypróbował wcześniej innych terapii. To dokładnie ten wymóg, na który najczęściej skarżą się dziś lekarze kierujący pacjentów po psylocybinę. Projekt dodaje też tryb nagły — lekarz mógłby czasowo podać niezarejestrowany produkt bez wcześniejszej autoryzacji, jeśli to najlepsza dostępna opcja, i musiałby zgłosić to ministrowi w ciągu 90 dni.
Ustawa nie wymienia psylocybiny z nazwy — to ogólna reforma programu, obejmująca każdy produkt spełniający kryteria listy. Ale to właśnie środowisko terapii psychodelicznej, z organizacją TheraPsil na czele, najgłośniej się za nią opowiada, bo to psylocybina ujawniła słabości dzisiejszego SAP.
Na jakim etapie jest dziś proces
Kalendarz projektu: pierwsze czytanie 11 marca 2026, drugie czytanie i skierowanie do komisji 10 czerwca 2026. W Izbie Gmin nie odnotowano jeszcze żadnego głosowania nad samą ustawą, a etap sprawozdania komisji i trzecie czytanie wciąż są przed nią — potem czekałby ją jeszcze Senat.
To projekt poselski (private member’s bill), nie rządowy, więc statystycznie ma niższe szanse dotrzeć do końca niż ustawa wniesiona przez rząd — wiele takich projektów utyka w komisji albo przepada wraz z zakończeniem kadencji. W czerwcu 2026 poseł Corey Tochor złożył pokrewny projekt C-286, nazwany „ustawą Thomasa” na cześć Thomasa Hartle, kanadyjskiego pacjenta onkologicznego, który jako pierwszy w 2020 roku dostał indywidualną zgodę na terapię psylocybinową, zanim w 2022 roku podobne wnioski zaczęto rozpatrywać w ramach samego SAP. Dwa równoległe projekty pokazują, że temat ma w Ottawie polityczny rozgłos — nie przesądzają jednak, czy któryś z nich wejdzie w życie.
Kilka krajów, ten sam problem z dostępem
Kanada nie jest odosobniona. W Czechach psylocybina lecznicza jest już formalnie legalna, ale pacjenci wciąż czekają na wdrożenie przepisów wykonawczych. Niemcy ruszyły z programem terapii przy depresji lekoopornej dopiero w 2025 roku. Krajów, które faktycznie otworzyły jakąkolwiek legalną ścieżkę, jest wciąż niewiele, a droga od pierwszej zapowiedzi do realnego dostępu pacjenta bywa liczona w latach, nie miesiącach.
Stan prawny w Polsce
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie wymienia grzybów: kontrolą objęte są psylocybina i psylocyna jako substancje z grupy I-P, a owocnik traktuje się jako ich nośnik. Odpowiednika kanadyjskiego programu specjalnego dostępu Polska nie ma; legalny kontakt z psylocybiną istnieje u nas wyłącznie w ramach badania klinicznego, które ruszyło w 2025 roku. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Najczęstsze pytania
Czy ustawa C-265 dotyczy wyłącznie psylocybiny? Nie. To ogólna reforma Programu Specjalnego Dostępu, obejmująca każdy niezarejestrowany produkt terapeutyczny spełniający kryteria nowej listy. Psylocybina jest przykładem najczęściej przywoływanym przez zwolenników projektu.
Kto jest autorem projektu? Marcus Powlowski, liberalny poseł do Izby Gmin i lekarz z zawodu, reprezentujący okręg Thunder Bay—Rainy River.
Na jakim etapie jest teraz proces legislacyjny? Po drugim czytaniu 10 czerwca 2026 projekt trafił do Stałej Komisji ds. Zdrowia Izby Gmin. Nie ma jeszcze terminu zakończenia prac komisji ani daty trzeciego czytania.
Czy w Polsce można legalnie skorzystać z terapii psylocybinowej? Nie, poza udziałem w badaniu klinicznym. Psylocybina pozostaje w Polsce substancją kontrolowaną, a odpowiednika kanadyjskiego programu specjalnego dostępu nie mamy.
Źródła
- LEGISinfo — Bill C-265 (45. kadencja, 1. sesja) — Parlament Kanady
- Bill C-265, First Reading — pełny tekst projektu — Parlament Kanady
- Canada Psilocybin Access: Two New Bills That Could Change Everything — ATMA CENA, 2026
- Support Bill C-265 for SAP Reform — TheraPsil
- „Almost universal unhappiness”: Liberal MP Powlowski’s bill tackles doctors’ frustrations with Health Canada’s special access drug program — The Hill Times, 16.03.2026
Dodaj komentarz